DEMOCRACY DAY 2026: KUR INFORMACIONI ËSHTË I DISPONUESHËM, DEMOKRACIA ËSHTË MË AFËR

Demokracia fillon me një të drejtë të thjeshtë: të dish.

Të dish se çfarë vendosin institucionet, si merren vendimet, si përdoren fondet publike dhe çfarë bëhet në interes të qytetarëve. Prandaj, e drejta për qasje të lirë në informacione me kaakter publik nuk është vetëm një e drejtë administrative. Është një parakusht për qytetaëi të informuar dhe pjesëmarrje domethënëse demokratike.

Transparenca, llogaridhënia dhe pjesëmarrja e qytetarëve në proceset demokratike ishin në fokus të tryezës së rrumbullakët të djeshme të organizuar nga UNDP Maqedoni, me rastin e 15 shtatorit – Ditës së Demokracisë, në të cilën mori pjesë Drejtori i Agjencisë për Mbrojtjen e të Drejtës për Qasje të Lirë në Informacione me Karakter Publik, Petar Gajdov.

Takimi mblodhi së bashku përfaqësues të institucioneve, qeverisjes vendore, shoqërisë civile, komunitetit akademik dhe medias – sepse transparenca nuk është detyrë e një institucioni të vetëm, por një përgjegjësi e përbashkët demokratike.

Fokusi i diskutimit ishte e drejta për qasje të lirë në informacione me karakter publik. Një e drejtë që, kur ushtrohet vërtet, ndryshon pozicionin e qytetarit: nga një vëzhgues pasiv i proceseve publike në një pjesëmarrës të informuar në to. Perspektivat e ndryshme hapën hapësirë ​​për një diskutim thelbësor mbi mënyrën se si hapja e institucioneve dhe ushtrimi efektiv i së drejtës për qasje në informacione mund të kontribuojnë në një qeverisje më të mirë demokratike.

Vëmendje e veçantë iu kushtua transparencës proaktive – një koncept sipas të cilit institucionet kanë përgjegjësinë për të publikuar në kohë, sistematikisht dhe në mënyrë proaktive informacionin me interes publik. Në këtë mënyrë, transparenca bëhet pjesë e kulturës institucionale, dhe jo vetëm një përgjigje ndaj një kërkese specifike për qasje në informacion.

Qasja e lirë në informacione me karakter publik, si një e drejtë themelore e njeriut e garantuar me Kushtetutën e Republikës së Maqedonisë së Veriut, ka një kuptim më të gjerë sesa thjesht marrja e informacionit të caktuar. Ai krijon kushte për mbikëqyrje publike, llogaridhënie institucionale, mbrojtje të interesit publik dhe pjesëmarrje aktive qytetare.

Gjatë dy dekadave të fundit, kjo e drejtë ka evoluar gradualisht nga një garanci normative në një instrument të rëndësishëm të praktikës demokratike. Qytetarët, gazetarët, organizatat e shoqërisë civile, zyrtarët e ndërmjetësimit, avokatët, zyrtarët administrativë, institucionet dhe partnerët ndërkombëtarë kanë kontribuar në këtë proces.

Megjithatë, vlera demokratike e informacionit realizohet plotësisht vetëm nëse është në kohë, i saktë, i kuptueshëm dhe i arritshëm për të gjithë. Prandaj, disponueshmëria e informacionit për personat me aftësi të kufizuara dhe komunikimi gjithëpërfshirës duhet të jenë pjesë integrale e politikave moderne të transparencës.

Një institucion transparent nuk ndan informacion vetëm sepse është i detyruar ta bëjë këtë. Ai e ndan atë sepse publiku ka të drejtë të dijë, të kuptojë dhe të marrë pjesë.

Dhe pikërisht këtu takohen e drejta për qasje në informacione me karakter publik dhe demokracia: një qytetar që ka qasje në informacione ka një mundësi më të madhe për të ditur se si funksionojnë institucionet, për të kërkuar llogaridhënie dhe përgjegjësi, për të marrë pjesë në dialogun publik dhe për të kontribuar në ndërtimin e politikave publike me cilësi më të mirë.

Prandaj “KENI TË DREJTË TË DINI” nuk është thjesht një mesazh. Është një parim demokratik – dhe një detyrim i institucioneve për të ndërtuar një shoqëri në të cilën informacioni është i disponueshëm, interesi publik është i mbrojtur dhe qytetari është një pjesëmarrës aktiv.