ЕРФУРТ НИЗ ПРИЗМАТА НА ТРАНСПАРЕНТНОСТА: ИСКУСТВА ШТО ИНСПИРИРААТ

Правото да знаеме не е само право на пристап до документи. Тоа е право да разбереме како се носат одлуките, како се управува со јавните ресурси и како институциите ја оправдуваат довербата на граѓаните.

Во Ерфурт, град вгнезден во зеленото срце на германската покраина Турингија, каде што богатата историја се испреплетува со современите демократски вредности, делегацијата на Агенцијата, предводена од директорот Петар Гајдов, ги истражуваше германските искуства и добри практики во градењето отворени, транспарентни и одговорни институции.

Транспарентноста низ германската институционална практика

Средбата со г-н Тино Мелцер (Tino Melzer), Комесар за заштита на податоците и слободен пристап до информации на Турингија, и неговите соработници, беше можност за непосреден увид во функционирањето на германскиот систем за заштита на правото на информации.

Посебно внимание беше посветено на примената на Законот за слобода на информациите на Турингија, улогата и надлежностите на независниот надзорен орган, постапувањето по претставки на граѓаните и воспоставувањето рамнотежа меѓу правото на пристап до информации и заштитата на личните податоци.

Една од значајните теми беше преминот од транспарентност по барање кон проактивна транспарентност – пристап според кој институциите не чекаат граѓаните да побараат информации, туку самостојно објавуваат документи и податоци од јавен интерес.

Во Покраинскиот парламент на Турингија (Thüringer Landtag), делегацијата се запозна со организацијата на парламентарната работа, политичката застапеност, законодавните постапки и механизмите преку кои се обезбедуваат јавност и отчетност во процесот на донесување одлуки.

Посетата овозможи да се согледа како принципите на демократското управување се преточуваат во конкретни институционални процедури и како достапноста на информациите придонесува за поголема јавна контрола врз работата на избраните претставници.

Кога граѓанското општество станува двигател на транспарентноста

Особено инспиративна беше средбата со д-р Петер Хојслер (Dr. Peter Häusler), претставник на граѓанската организација Mehr Demokratie Thüringen, која активно се залага за поголемо граѓанско учество, директна демократија и отвореност на јавните институции.

Во фокусот беше и Transparenzranking – иницијатива на Mehr Demokratie и Open Knowledge Foundation, која преку споредбена анализа на законските решенија го оценува степенот на транспарентност во германските сојузни покраини.

Овој пристап отвора интересна перспектива: транспарентноста не се мери само според постоењето на закон, туку и според обемот на достапните информации, обврските на институциите, едноставноста на постапките, трошоците за граѓаните и ефикасноста на надзорните механизми.

Размената на искуства ја нагласи и важноста на активното граѓанство – бидејќи информацијата ја добива својата вистинска вредност кога граѓаните можат да ја разберат, користат и преку неа да влијаат врз јавните политики.

Европските искуства како поттик за домашни решенија

Посетата во Ерфурт отвори простор за размислување за понатамошно унапредување на системот за слободен пристап до информациите од јавен карактер во Република Северна Македонија: од зајакнување на проактивната транспарентност и дигиталната достапност на информациите, до унапредување на институционалните капацитети и соработката со граѓанскиот сектор.

Искуствата од Турингија потврдуваат дека градењето отворени институции е континуиран процес, во кој законските решенија, практичната примена и јавната свест мора да се развиваат заедно.

Студиската посета се реализираше во рамките на Твининг лајт проектот за поддршка на слободниот пристап до информации од јавен карактер, во партнерство со германската Фондација за меѓународна правна соработка (IRZ), со финансиска поддршка на Европската Унија преку Делегацијата на Европската Унија во Северна Македонија.